[ULAW LEGAL INSIGHT] SỐ 6 | ĐÔ THỊ VÀ BÀI TOÁN “TRAO QUYỀN”

[âm nhạc] Thì điều 3 đến 8 của luật so với các cái quy định chung về tổ chức chính quyền địa phương hiện nay thì nó là nhóm quy định vượt trội và nhóm quy định này nó được coi là cái linh hồn hay là cái phần cốt lỗi [âm nhạc] để dẫn dắt và đưa ra những cái nguyên tắc trong cái việc trao quyền >> đô thị phát [âm nhạc] triển nhanh đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, phân quyền và tổ chức thực hiện chính sách luật phát triển đô [âm nhạc] thị trao thêm quyền cho chính quyền đô thị để địa phương chủ động quyết định và xử lý những vấn đề phát sinh [âm nhạc] trong thực tiễn. >> Vậy thì là mình sẽ vừa thiết lập một cái cơ chế kiểm soát để cho quyền lực nó không bị quá trấn [âm nhạc] nhưng mà bên cạnh đó mình cũng phải có cơ chế để làm sao cho chính quyền đô thị cảm thấy yên tâm trong cái việc họ triển [âm nhạc] khai thi hành pháp luật. Traho quyền đến đâu, kiểm soát quyền lực thế nào? Mời quý vị cùng đón xem số phát sóng kỳ này với chủ đề đô thị và bài [âm nhạc] toán trao quyền cùng với sự tham gia của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Chí, giảng [âm nhạc] viên khoa luật hành chính nhà nước trường Đàc luật thành phố Hồ Chí Minh. Xin kính chào quý vị đang theo dõi chương trình Dư Lo lingide do trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sản xuất. Thưa quý vị, một đô thị phát triển không chỉ cần nguồn lực mà còn cần một cơ chế quản trị đủ linh hoạt để có thể kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Luật phát triển đô thị đã đặt ra một hướng tiếp cận mới, đó chính là trao quyền mạnh hơn cho chính quyền đô thị, đồng thời cũng gắn với quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát. Vậy đâu là điểm mới trong tư duy phân quyền và trao thêm quyền có thực sự tạo đột phá cho đô thị. Vậy thì ngày hôm nay chúng ta sẽ có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Chí, giảng viên khoa luật hành chính nhà nước trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh. Lần đầu tiên xin được cảm ơn cô đã nhận lời mời tham gia chương trình ngày hôm nay. >> Xin chào em. Xin chào quý vị khán giả. >> Thưa tiến sĩ, việc triết lý luật pháp mới trong quy định này là gì và vì sao chúng ta cần phải chuyển sang một tư duy mới trong lập pháp ạ? Như thế này tức là trong luật phát triển đô thị mình sẽ có một phần các cái quy định đó là từ điều 3 đến điều tám của luật. Thì điều 3 đến 8 của luật so với các cái quy định chung về tổ chức chính quyền địa phương hiện nay thì nó là nhóm quy định vượt trội. Và nhóm quy định này nó được coi là cái linh hồn hay là cái phần cốt lỗi để dẫn dắt và đưa ra những cái nguyên tắc trong cái việc trao quyền. Tức là khi ban hành luật này cho các đô thị đặc biệt thì Quốc hội cũng như là những người soạn thảo họ sẽ đặt ra một cái câu hỏi là mình trao quyền như thế nào? thì cái câu trả lời tra quyền như thế nào nó sẽ được quyết định trong cái việc chúng ta biên tập và đưa ra các cái quy định điều chỉnh tại điều 3 và điều 8 của luật phát triển đô thị. Thì khi mà quy định những cái vấn đề này thì chúng ta thấy cái triết lý cốt lõi ở đây á chính là mình sẽ chuyển hướng từ cái việc là trung ương trao quyền mạnh hơn cho chính quyền đô thị thông qua cái việc trước đây địa phương chỉ có là thực thi, thừa hành, chấp hành, triển khai thì bây giờ địa phương sẽ được chủ động trong cái việc ra các cái quyết định và ra các cái quyết sách. Thế thì với một cái triết lý mang tính chất quan trọng như thế thì nó sẽ dẫn cho các cái quy định về phân quyền bên dưới nó cũng sẽ đồng bộ và từ đó cái việc tra quyền nó cũng sẽ mang tính chất hệ thống và nó sẽ toàn diện hơn không phải trong cái việc quy định về luật phát triển đô thị mà nó sẽ bảo đảm sự đồng bộ trong toàn bộ hệ thống pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương. Thì nếu như mà triết lý này mà được thực hiện một cách gọi là đúng và phù hợp á thì nó sẽ là một cái lực đẩy nó được coi là một cái đoàn bẫy về mặt chính sách để giúp cho chính quyền đô thị có thể chủ động hơn và nó sẽ hạn chế được hai cái thực trạng mà với chính quyền đô thị thời gian qua đã gặp rác khá là nhiều. Đó là cái thực trạng thứ nhất là thực trạng xé rào và thứ hai đó là thực trạng sinh cơ chế đặc thù. Thì với cái việc trao quyện mạnh như vậy thì địa phương không cần phải xin thêm cơ chế rặc thù hoặc có xin thì sẽ theo cái cơ chế của luật phát triển đô thị và nó mang tính chủ động hơn. Và thứ hai nữa là đô thị cũng sẽ không phải rơi một cái tình trạng là buộc phải xé rào trong cái trường hợp quy định của trung ương là quá hẹp chưa đủ cho chính quyền đô thị có thể vận hành tốt. Thì với triết lý này nó cũng sẽ nó phù hợp với cái tinh thần về quản trị một đô thị, đặc biệt là các đô thị đặc biệt. Đó là nơi mà những cái quan hệ nó diễn ra rất là thường xuyên, nhanh chóng và phức tạp. Và để quản lý được một cái lượng dân cư đông đúc, đông đảo với nhiều thành phần khác nhau và để làm cho một cái đô thị phát triển đường thì cái quy chuẩn cũng như là cái quy định về quản trị đô thị nó phải có cái tính chủ động để xử lý được kịp thời và nhanh chóng ở buổi hiện nay. >> À dạ vâng, xin được cảm ơn tiến sĩ. Trong một số trường hợp được ban hành quy định khác với văn bản của trung ương và thí điểm những chính sách mới khi mà pháp luật chưa có quy định. Vậy thì theo tiến sĩ cơ chế này có thể tháo gỡ những điểm nghẽn nào và đâu sẽ là những giá trị đột phá và thế chế ạ? >> Chúng ta thấy có hai cái điểm nghẽn lớn. Vậy thì mình cần phải xác định được điểm nghẽn của đô thị. Vậy thì điểm nghẽn của đô thị đó là chúng ta chưa có quy định của trung ương phù hợp. Hoặc thứ hai nữa là chưa có quy định hẳn luôn. Tức là có mà không phù hợp. Và thứ hai là chưa có. Vậy thì để giải quyết được hai cái điểm nghẽn này thì luật phát triển đô thị sẽ cho phép chính quyền đô thị đặc biệt á là được ban hành hai loại quy định. Đó là loại thứ nhất là được ban hành ra những cái vi phạm pháp luật khác với quy định của trung ương. Tức là một cái dạng đặc thù. Và thứ hai nữa là nếu như trong trường hợp mà chưa có luật thì có chúng ta sẽ được ban hành gọi là cơ chế thí điểm, quy định pháp luật về thí điểm. Thì mặc dù á là mình vẫn còn áp dụng cái cơ chế là tham vấn của trung ương trong việc ban hành các cái văn bản này. Nhưng mà đây cũng là một cái bước gọi là một cái bước quy định vượt trội và nổi bật trao quyền cho chính quyền đô thị một cách mạnh mẽ hơn. Và nếu như trao quyền như thế này á thì chính quyền đô thị sẽ không có chờ quy định của trung ương. Tức là khi mà phát sinh những vấn đề đó thì chính quyền đô thị có thể tự ban hành và tự giải quyết được luôn. và sẽ không phải chờ, không phải đợi và nó cũng sẽ tránh được cái tình trạng là ùng ứ các cái vụ việc, tồn động các vụ việc vi và từ đó là nhiệm vụ quyền hạn của địa phương sẽ được tiến hành một cách thông suốt và trôi chải. >> À dạ vâng, trao thêm quyền cũng đồng nghĩa với việc là chúng ta sẽ có trách nhiệm lớn hơn để chính quyền đô thị có đủ cái không gian đổi mới nhưng mà vẫn có thể kiểm soát được quyền lực và đảm bảo tính minh bạch cũng như là trách nhiệm trong giải trình. Th tiên sĩ thì đây là một cái vấn đề mà khi đặt tới câu chuyện về phân quyền, về trao quyền thì câu chuyện trách nhiệm là một cái câu chuyện phải kèm theo. Tức là à mình phải theo một cái nguyên lý đó là quyền tới đâu thì trách nhiệm tới đó. Vậy thì khi mà trao quyền mạnh á mà mình không có một cái cơ chế kiểm soát đủ lớn thì nguy cơ làm quyền nó sẽ rất là cao. Vậy thì để làm sao để vừa kiểm soát được mà vẫn để chính quyền đô thị có thể chủ động và không lo lắng về cái việc là mình có thể làm sai. Bởi vì một trong những cái hàng rào về mặt tâm lý á của chính quyền đô thị khi mà chúng ta chuyển từ cái thế thừa hành thực thi sang cái thế chủ động và sáng tạo á là bị một cái rào cản về mặt tâm lý đó là họ sẽ còn cái tâm lý là sợ sai và không dám làm. Vậy thì làm sao để chính quyền đô thị có thể dám làm và vấn thân? Vậy thì là mình sẽ vừa thiết lập một cái cơ chế kiểm soát để cho quyền lực nó không bị quá trớn. Nhưng mà bên cạnh đó mình cũng phải có cơ chế để làm sao cho chính quyền đô thị cảm thấy yên tâm trong cái việc họ triển khai thi hành pháp luật mà không có sợ sai. Hoặc là nếu như có sai thì cũng có một cái cơ chế xử lý rõ ràng và minh bạch biết được điểm sai nó nằm ở đâu. Vậy thì mình sẽ trong luật phát triển đô thị đó thì chúng ta đưa ra một cái mô hình phân quyền thì chính cái mô hình mà phân quyền rõ ràng nó cũng chính là một cái cơ chế xác định trách nhiệm nó rõ ràng. Thì mình phân quyền tới đâu thì trách nhiệm nó ở đó. Thì chính cái sự phân quyền rõ ràng, công khai và minh bạch thì đó cũng là một cái cơ chế kiểm soát nó rất là đặc trưng và hiệu quả khi chúng ta áp dụng cơ chế phân quyền. Thì bên cạnh đó thì Việt Nam mình cũng có một cái hệ thống khá là dày đặt các cái cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước thì mình vẫn áp dụng ví dụ như cơ chế về giám sát của Hội đồng nhân dân, các cơ chế về giải quyết khiếu nại tố cáo hoặc là chúng ta sẽ cơ chế về khởi kiện vụ án hành chính hoặc là cái công tác kiểm tra giám sát của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội vân vân. Thì với những cái cơ chế đồng bộ như vậy thì chúng ta sẽ kiểm soát được và tránh được cái sự làm quyền. Và bên cạnh đó để khơi thông nguồn lực về mặt con người, để có được những cái con người đô thị, dám nghĩ, dám làm trong cái chính quyền đô thị á thì luật còn đưa thêm những cái quy định về miễn giảm và loại trừ trách nhiệm. Đương nhiên không phải ai làm sai cũng được miễn giảng và loại trừ trách nhiệm mà sẽ có những cái cơ chế ví dụ như là mình chứng minh được cái việc thi hành trách nhiệm của mình là vô tư khách quan là không vụ lợi thì nhà nước sẽ có một cái cơ chế xem xét để miễn giảm trách nhiệm của chúng ta để khuyến khích và để huy động cái nguồn lực để chính quyền đô thị thật sự là làm chủ được các cái quyết định và khi họ chịu trách nhiệm họ cũng cảm thấy rằng cái việc tự việc chịu trách nhiệm của mình là có cơ sở và nó rõ ràng. Dạ vâng. Và đó là những phân tích của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Chí về đô thị và bài toán trao quyền. Một lần nữa xin được cảm ơn tiến sĩ đã nhận lời mời tham gia chương trình ngày hôm nay. >> Ừ cảm ơn em. >> Thưa quý vị đến đây thì thời lượng của chương trình D La Lingo Inside do trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sản xuất xin được tạm dừng tại đây. Cảm ơn sự quan tâm và theo dõi của quý vị. Xin chào và hẹn gặp lại trong số phát sóng tiếp theo. >> [âm nhạc]