[ULAW LEGAL INSIGHT] SỐ 15 | PGS.TS PHAN HOÀI NAM:TRỌNG TÀI QUỐC TẾ TRƯỚC “BÀI TOÁN” CÔNG LÝ KHÍ HẬU

[âm nhạc] Bởi vậy cho nên rằng là khi mà xây dựng các cái chính sách về môi trường như thế thì đôi khi nó lại có những cái sự tác động đối với lại hoạt động về đầu tư, thu hút đầu tư hoặc là hoạt động thương mại quốc tế nói chung. Khi chính sách khí hậu tác động đến đầu tư và thương mại, nguy cơ tranh chấp quốc tế cũng ngày càng đáng chú ý. Tại [âm nhạc] Việt Nam, khi thị trường cacbon và giao dịch tính chỉ xuyên biên giới đang hình thành, một câu hỏi đặt ra, nếu phán quyết trọng tài nước ngoài [âm nhạc] được yêu cầu thi hành, liệu bảo vệ chính sách khí hậu có thể trở thành căn cứ để từ chối? >> Hoặc là những cái yêu cầu thay đổi về cái khung pháp lý nó quá nhanh chóng dẫn đến cái sự thích ứng và cái thích nghi. của các nhà đầu tư, [âm nhạc] các doanh nghiệp đối với những cái sự thay đổi các chính sách đấy, nó trở thành một cái gánh nặng rất lớn cho các cái nhà đầu tư, cho các cái doanh nghiệp. >> Đâu là danh giới giữa bảo vệ lợi ích khí hậu quốc gia và tôn [âm nhạc] trọng nghĩa vụ quốc tế. Cùng tìm hiểu vấn đề này trong lao inside với những phân tích của Phó giáo sư tiến sĩ Phan Hoài Nam, phó trưởng khoa luật quốc tế trường Đọc Luật thành phố Hồ Chí Minh. >> [âm nhạc] >> Xin kính chào quý vị khán giả đang theo dõi chương trình La Lingu Inside do trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sản xuất. Chương trình sẽ được phát sóng định kỳ vào thứ ba và thứ sáu hàng tuần trên fanpage YouTube và TikTok của trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh. Thưa quý vị, khi chính sách khí hậu ngày càng tác động đến đầu tư và thương mại quốc tế, nguy cơ phát sinh tranh chấp cũng trở nên đáng chú ý hơn. Với Việt Nam thì vấn đề này đang có ý nghĩa khi thị trường cacbon đang từng bước được hình thành. Cùng phân tích về vấn đề này trong chương trình du lain ngày hôm nay xin được trân trọng chào đón phó giáo sư tiến sĩ Phan Hoài Nam Phó trưởng khoa luật quốc tế trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh. Lần đầu tiên xin được cảm ơn thầy đã nhận lời mời tham gia chương trình ngày hôm nay ạ. À xin cảm ơn em. Xin chào khán giả theo dõi chương trình You La Lego Inside. >> Dạ vâng thưa thầy, thời gian gần đây thì giới trọng tài quốc tế đang nhắc đến rất là nhiều các vụ kiện liên quan đến chính sách khí hậu và năng lượng. Vậy thì vì sao chủ đề này lại đáng quan tâm đối với Việt Nam ạ? >> À khi mà xây dựng các cái chính sách về môi trường như thế thì đôi khi nó lại có những cái sự tác động đối với lại hoạt động về đầu tư, thu hút đầu tư hoặc là hoạt động thương mại quốc tế nói chung. À và chính vì thế đôi khi nó lại có những cái góc nhìn khác nhau giữa các quốc gia rồi cái cách tiếp cận và cái cách xử lý vấn đề của các quốc gia à và cái góp nhìn của nhà đầu tư hoặc là những cái yêu cầu à thay đổi về cái khung pháp lý nó quá nhanh chóng dẫn đến cái sự thích ứng và cái thích nghi của các nhà đầu tư, các doanh nghiệp đối với những cái sự thay đổi các chính sách đấy nó trở thành một cái gánh nặng rất lớn à cho các cái nhà đầu tư, cho các cái doanh nghiệp. À và chính vì vậy nó dẫn đến những cái sự xung đột về lợi ích và có những cái tranh chấp nó xảy ra. À và cái hoạt động giải quyết tranh chấp trọng tài thì chưa bao giờ mà nó lại sôi động và nó lại gọi là nó nhộn nhịp như hiện nay về những cái tranh chấp liên quan đến các hoạt động đầu tư và thương mại à đặc biệt là những cái tranh cấp nó gắn với cái vấn đề về môi trường. thì đối với Việt Nam chúng ta cũng không nằm ngoài cái cái cái nguồn đấy và chúng ta vẫn phải đối mặt với lại rất nhiều những cái yêu cầu và thách thức trong cái việc tự thân chúng ta nhận thức được cái vấn đề về bảo vệ môi trường. Đồng thời nó là những cái cam kết quốc tế mà Việt Nam đã thể hiện trong các cái hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là những cái hiệp định thương mại mà trong những năm gần đây chúng ta đã tham gia và ký kết ví dụ như là CBTPB, EVFTA hoặc là RS. Ngoài ra thì nó còn là cái sự tự nguyện của chúng ta trong cái vấn đề về bảo vệ môi trường và à đảm bảo cho những cái yêu cầu vị môi trường cho các thế hệ tương lai. Cho nên chúng ta cũng bắt đầu quan tâm và có cái khung pháp lý về cái chính sách môi trường của chúng ta. Và chính cái điều đấy nó đặt ra một cái vấn đề rằng là sẽ có những cái quan điểm nó khác nhau, có những cái sự ảnh hưởng đối với lại các doanh nghiệp. Đặc biệt là khi những cái vấn đề về yêu cầu môi trường nó sẽ tạo ra những cái thách thức về kinh tế, về chi phí sản xuất, về điều kiện hoạt động cho các cái doanh nghiệp. À và chính vì thế thì cái sự mâu thuẫn trong cái yêu cầu về đầu tư về thương mại, về các chính sách thương mại à với lại cái vấn đề về à thương mại quốc tế và cái sự đầu tư của các cái doanh nghiệp vào trong thị trường của Việt Nam cũng sẽ có thể có những đã và sẽ có những cái tranh chấp trong tương lai tương tự như là cái bối cảnh hiện nay ở các nước. Và vì vậy thì chúng ta phải quan tâm và chúng ta phải có một cái khung pháp lý rõ ràng minh bạch để chúng ta làm sao có thể giải quyết được hai bài toán đó chính là thu hút đầu tư à đảm bảo thương mại quốc tế phát triển nhưng đồng thời phải đảm bảo được cho cái vấn đề về phát triển bền vững với những cái chính sách à thương mại gắn liền với bảo vệ môi trường. À dạ vâng thưa thầy, từ góc độ ở Việt Nam thì vấn đề này có ý nghĩa như thế nào đối với thị trường cacbon và các cơ chế chuyển giao tính chỉ cacbon xuyên biên giới thì đang từng bước được hình thành. Vậy thì Việt Nam cần lưu ý điều gì để vừa bảo đảm các cam kết về khế hậu lại vừa đảm bảo môi trường đầu tư cũng như là thương mại quốc tế ạ? À theo quan điểm cá nhân của tôi thì để làm sao vừa bảo vệ được những cái cam kết về khí hậu à vừa đảm bảo được cái môi trường đầu tư và thương mại quốc tế à nó phát triển một cách lành mạnh thì có ba vấn đề mà chúng ta cần phải lưu ý đó là trong cái quá trình mà chúng ta xây dựng các cái cơ chế về chính sách thì đòi hỏi cần phải có cái tính minh bạch à và như tôi nói đó là làm sao đảm bảo được rằng là gì vừa hướng đến mục tiêu về phát triển về về thương mại đầu tư nhưng đồng thời vẫn phải đảm bảo được cái sự phát triển bền vững và trong đó có câu chuyện về môi trường cái khung chính sách đấy nó phải đảm bảo được cái tính minh bạch công khai. Cái vấn đề thứ hai nữa đó là trong bất kỳ một cái sự thay đổi các cái chính sách pháp luật nào mà gắn với cái vấn đề về phát triển bền vững hay gắn với lại cái vấn đề về bảo vệ môi trường à thì chúng ta cũng cần như tôi nói là minh bạch công khai là vấn đề cực kỳ quan trọng và thứ hai đó là cần có cái cơ chế tham vấn đối với tất cả các bên nó có liên quan cũng như là tạo ra cái lộ trình và cái cơ chế chuyển đổi cho nó phù hợp đối với các doanh nghiệp à chứ chúng ta không thể nào yêu cầu các doanh nghiệp phải thay đổi ngay tức thì để làm sao có thể đáp đáp ứng đầy đủ các cái yêu cầu trong cái khung pháp lý mà không có cái lộ trình hoặc là cái cơ chế chuyển đổi cho nó phù hợp với lại từng cái loại hình doanh nghiệp cụ thể ở Việt Nam. Thì như thế thì nó sẽ đảm bảo được cho cái vấn đề là làm sao chúng ta vừa là thúc đẩy cái hoạt động thương mại quốc tế nói chung và cái câu chuyện thu hút đầu tư à với lại cái vấn đề về phát triển bình vững và phát triển à và vấn đề về bảo vệ môi trường tại Việt Nam. À dạ vâng thưa thầy là nghiên cứu của các tác giả thì hiện nay đang tập trung vào điều 2B của công ức New York năm 1958. Vậy thì thầy có thể giải thích rõ hơn để cho tất cả mọi người cùng hiểu được không ạ? >> Nó có một cái vấn đề pháp lý nó liên quan đến cái cơ chế về giải quyết tranh chấp. Giống như ngay từ đầu tôi có nói đó là vấn đề về giải quyết tranh chấp nó không chỉ dừng lại giữa các cái doanh nhân, giữa các cái doanh nghiệp với nhau thông qua thị trường của tính trị carbon hay là thông qua các cái hoạt động về kinh doanh thương mại mà nó gắn với lại cái câu chuyện về phát triển xanh hoặc là tăng trưởng xanh không mà nó còn là cái vấn đề tranh cấp giữa nhà đầu tư với lại nhà nước. Thì khi có tranh sóc xảy ra thì nó có rất nhiều những cái cơ chế để giải quyết tranh chấp khác nhau. À đối với nhà nước thì nó có cái cơ chế giải quyết tranh chấp theo cái công ước Washington năm 1965. Tuy nhiên thì Việt Nam mình hiện nay thì cũng chưa tham gia vào cái công ước đấy để hướng đến cái việc là giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư với lại nhà nước. Tuy nhiên thì chúng ta vẫn có thể tạo cái niềm tin với nhà đầu tư nước ngoài à thông qua cái các cái cơ chế giải quyết tranh chấp khác nhau trong khu khổ của tran dựa trên nền tảng của à cơ quan trọng tài thường trực BCA hoặc là cái cơ chế giải quyết trang cấp bằng trọng tài à hoặc thậm chí bằng tòa án ở các cái nước khác nhau. À và như vậy thì đặc biệt là phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là cái phương thức mà nó thường được sử dụng nhiều nhất bởi vì những cái tính ưu việt của nó. À khi gắn với cái vấn đề về giải quyết tranh chấp trọng tài, đặc biệt là đối với lại trọng tài nước ngoài khi mà họ có thẩm quyền để giải quyết tranh chấp và điều đó nó xuất hiện một cái vấn đề, một cái nội dung quan trọng đó là cái hoạt động công nhận và cho thi hành trên lãnh thổ của Việt Nam. À như vậy thì nếu cái hoạt động công nhận và cho thi hành trên lãnh thổ Việt Nam đấy nó sẽ là cái cơ chế để làm sao thúc đẩy và tạo ra cái về vấn đề là thu hút đầu tư, vấn đề về thu hút và phát triển đối với các hoạt động về thương mại quốc tế thì có một cái công ước nó rất là quan trọng để nó hỗ trợ cho cái cơ chế đó. Đó chính là cái công ước New York năm 1958 mà Việt Nam đã là thành viên của công ước này. Thì trong cái công ước New York nó tiếp cận theo cái hướng dựa trên cái cơ chế đó là cái cơ chế chọn bỏ. Tức là cái cơ chế nếu như rơi vào những cái trường hợp mà thuộc về cái căn cứ để từ chối công nhận thì lúc bấy giờ các quốc gia thành viên sẽ từ chối công nhận cái phán quyết của trọng tài. Trong đó có phán quyết trọng tài liên quan đến các vấn đề về môi trường, về năng lượng. Còn nếu như không rơi vào những cái trường hợp đấy thì sẽ phải có cái nhiệm vụ công nhận và cho thi hành để hướng đến một cái cách tiếp cận chung đó là thân thiện với lại phương thức giải quyết tranh chấp trọng tài à và thúc đẩy thương mại quốc tế. Tuy nhiên trong cái công ức New York nó lại có một cái điều khoản mà hay bị các quốc gia thành viên lạm dụng đó chính là điều năm của cái khoảng hai điểm B liên quan đến vấn đề về chính sách công và trật tự công là cái căn cứ để từ chối công nhận. Và như vậy thì đối với những tranh chấp trong cái lĩnh vực về môi trường và bởi vì môi trường đây là một trong những cái căn cứ mà rất thường được các cái quốc gia sử dụng để làm cái cơ sở cho việc từ chối công nhận và cho thi hành đối với lại các phán quyết của trọng tài à nó liên quan đến các cái tranh chấp về môi trường hiện nay. >> À dạ vâng. Vậy thì thưa thầy là đề xuất cụ thể của các tác giả là gì và những đề xuất này sẽ có ý nghĩa thực tiễn ra sao đối với Việt Nam trong thời gian tới ạ? Cái vấn đề hiện nay của chúng ta đó là làm sao để cân bằng cho cái nội dung đó là thân thiện với trọng tài trong hoạt động giải quyết tranh chấp để thu hút đầu tư và thúc đẩy cho vấn đề về thương mại quốc tế nó phát triển. À nhưng đồng thời cũng sẽ gắn với vấn đề về bảo vệ chủ quyền quốc gia và gắn với lại cái việc bảo vệ các cái chính sách à thương mại liên quan đến câu chuyện về bảo vệ môi trường. Nếu như mà nó trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước cộng hòa xã chủ nghĩa Việt Nam thì chúng ta sẽ từ chối, công nhận và cho thi hành. Và như vậy thì những cái chính sách về môi trường và chính sách về thương mại gắn với môi trường nó có thể là một trong những cái nội dung của cái trật tự công và chính sách công. Và bằng cái sự giải thích rõ ràng từ hội đồng thẩm phán toàn nhân dân tối cao liên quan đến ba cái câu hỏi. Thứ nhất đó là cái nguyên tắc nền tảng nào nó sẽ bị xâm phạm và nó được ghi nhận ở đâu? Cái thứ hai [hắng giọng] đó là cái hậu quả của việc công nhận và thi hành đấy nó xung đột trực tiếp với cái nguyên tắc đó như thế nào. Và vấn đề thứ ba đó là cái xung đột đó nó có nghiêm trọng đến cái mức là phải từ chối hay chỉ là những cái bất đồng trong cái quá trình giải quyết tranh chấp. Như vậy thì khi mà chúng ta làm rõ được ba cái vấn đề này thì nó sẽ đảm bảo được cái sự thuyết phục cho các cái bên nó có liên quan đặc biệt là cái bên yêu cầu thi hành ấy, bên được thi hành. >> Vâng, xin được cảm ơn những chia sẻ của Phó giáo sư tiến sĩ Phan Hoài Nam. Thưa quý vị, những vấn đề về biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh và phát triển công bằng bệt vững sẽ tiếp tục được phân tích tại Hội thảo Quốc tế thường niên ASEAN với biến đổi khí hậu ACCC lần thứ 5 năm 2026 với chủ đề định hình biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á thông qua luật quốc tế do trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh và Trung tâm Luật Quốc tế Đại học Quốc gia Singapore đồng tổ chức. Hội thảo sẽ được diễn ra vào thứ sáu ngày 30 tháng 10 năm 2026 tại trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh với bảy phiên thảo luận cùng với sự tham gia của các diễn giả, các chuyên gia trong và ngoài nước. Còn đến đây thời lượng dành cho chương trình Z Law Lingo Inside xin được phép khép lại. Cảm ơn quý vị đã quan tâm và theo dõi. Đừng quên là hãy follow kênh Fanpage, TikTok và YouTube của trường Đọc Luật Thành phố Hồ Chí Minh để cập nhật thêm nhiều thông tin hay và hấp dẫn hơn. Còn bây giờ thì xin chào và hẹn gặp lại. >> [âm nhạc]